Gelukkig nieuwjaar 1439!

Nee dit is geen Sinterklaas-strooigoed dat voortijdig in de winkel ligt, maar snoepgoed ter gelegenheid van achoura, de tiende (achra in het marokkaans) dag van de eerste maand van het nieuwe jaar. De tafel bij de bakker waar normaal gesproken de koekjes staan, is omgetoverd tot één grote snoeptafel. Amandelen, gedroogd fruit, koekjes en beschilderde terracotta trommels zijn uitgestald. In de islamitische jaartelling is het nieuwe jaar al begonnen! De eerste maand heet 'Muharram' en op eerste dag herdenkt men het vertrek van  Mohammed en zijn volgelingen uit de stad Mekka naar Medina in het jaar 622. In Marokko overheerst de Soenitische stroming en daarin herdenkt men tien dagen later tijdens achoura de bevrijding van de profeet Mousa-Mozes- uit de handen van de Egyptische farao. Kinderen krijgen cadeautjes en snoepgoed, volwassenen vasten overdag. De maaltijd bestaat uit couscous met de staart van het schaap dat tijdens het offerfeest is geslacht. Mozes' tocht door de Rode Zee wordt nagebootst door elkaar nat te gooien.  Verder zijn er ook gebruiken met een pre-islamitische achtergrond. Al 10 dagen horen we rotjes knallen en lopen kinderen rond met hun terracotta trommeltjes, tokkelen een beetje en vragen n dirham. Het doet me een beetje denken aan hoe wij vroeger Driekoningen vierden. Maar er wordt geen liedje gezongen en ook verder gaat de vergelijking niet op. Want als we op zondagochtend vis gaan kopen bij de marché central smeult op straat nog het vuurtje van in brand gestoken autobanden en dat is te ruiken ook! Van de gardien de voitures horen we dat er gisterenavond een behoorlijk feestje is geweest. De politie heeft wel 40 autobanden weggehaald van de plek. Het wegdek is versmolten met het rubber van de banden en de bladeren van de ficusbomen aan de rand van het trottoir zijn deels verschroeid. Nu begrijpen we waarom niet iedereen dit 'heidense' gebruik kan waarderen. 

Italiaanse wisseltruc op de Marche Central

In Casablanca aan de Boulevard Mohamed V ligt de Marché Central, één van de marktgebouwen die tijdens het protectoraat (1912-1956) door de Fransen is gebouwd. Het terrein net buiten de oude medina werd eerst in 1915 gebruikt voor de Expo Franco-Marocain, om investeerders te zoeken die geld wilden steken in de nieuwe stad. De eerste Wereldoorlog verhinderde namelijk  investeringen van staatswege en het door Frankrijk beschermde- protectoraat, géén kolonie- Marokko moest een moderne staat worden. Europese investeerders zagen wel brood in de havenstad in opkomst. Zo kwam geld beschikbaar voor de Ville Nouvelle. De boulevard was vanaf 1917 één van de belangrijkste verkeersaders van de stad. Verschillende gebouwen van algemeen nut zijn indertijd vanuit de medina hier naartoe verhuisd: banken, postkantoor, hotel, en dus ook een nieuw marktgebouw. Het rechthoekige gebouw telt 8 ingangen, op de foto is de hoofdingang te zien. Links daarvan zijn bogen te zien die een galerij vormen, met daaronder winkels. Deze galerijen vormen een karakteristiek element van de boulevard en werden destijds bewust gepland. De plaatsing van de diverse koopwaar wordt bepaald door de heersende ideeën  rond 1900. Men was als de dood voor epidemieën en de architecten die zich over de Ville Nouvelle bogen, stonden bekend als 'hygienistes'. Bederfelijke waar zoals vis en vlees werd én wordt op marmeren tafels uitgestald in de centrale deel van de markt, waar ventilatie en water uit fonteinen de bacteriën moeten weren. Daarbuiten liggen groenten en fruit.Er zijn ambitieuze plannen om de markt te restylen in een soort Mercat de la Boqueria zoals in Barcelona. Maar wie wordt dan je publiek? En welke eisen stel je dan aan de restaurantjes? Gelukkig is het nog niet zover.

https://www.tripadvisor.be/LocationPhotoDirectLink-g293732-d3823365-i89285589-Marche_Central-Casablanca_Grand_Casablanca_Region.html

Afgezien van wat antiekwinkeltjes, is de oude opstelling grotendeels nog intact. In het centrale deel zitten volumineuze vrouwen achter hun koopwaar: oesters uit Dakhla. Ze hebben het meteen in de gaten als toeristen een foto willen maken en maken duidelijk kenbaar dat ze er niet voor niets zitten. Tegenover deze vrouwen torenen visboeren hoog boven hun waar uit. Verse vis ligt uitgestald: haai, tonijn, rouget, sardines, verse ansjovis. Ook schaal-en  schelpdieren liggen te wachten op kopers. Als blijkt dat je werkelijk wil kopen, komen er snel 2 of 3 man/vrouw om je heen staan. 'Grillade, madame?' Aan de andere kant van de muur kun je namelijk je vis laten bereiden zodat die een half uur later op je bordje ligt. Restaurant is een groot woord voor de tegen-elkaar-geschoven-tafeltjes, en de servetten-van-glad-papier-dat-niets-opneemt, maar de service is snel en effectief en de vis vers. Door-de-weeks komen hier de zakenlui en bankmedewerkers uit het centrum lunchen. Op zondag is er plaats voor. dagjesmensen zoals wij. Ook wij kopen onze vis, slaan de opdringerige restauranthouders met moeite van ons af en nemen plaats bij degene waar de meeste tafels bezet zijn, altijd n goed teken. Een van de obers is een jongen met syndroom van Down, mooi om te zien hoe hij meedraait en zijn werk met plezier doet. We nemen plaats naast een ouder echtpaar, italianen blijkt. Ze hebben een fles cola besteld, vreemde combi met vis. Maar als ze ons ook een slokje aanbieden, blijkt dat we ons hebben vergist in hun keuze, want uit de colafles wordt wijn geschonken! De twee hebben heel slim een fles cola besteld, die in hun boodschappentas gestopt en verwisseld voor een colafles met rode wijn die ze meenamen van huis! Zo genieten wij met elkaar al gniffelend van een glaasje rode wijn. Als onze Italiaanse buren klaar zijn met eten  rekenen ze af: het grillen van de vis, een paella, salade en één fles cola !

religieus prestigeproject

Zelfs vanuit de lucht is dit gebouw niet te missen (met dank aan Transavia). Aan de rand van de oude medina van Casablanca, wedijvert de Hassan II moskee met die van Mekka en Medina in Saoudi-Arabië. De politiek correcte 'bescheidenheid', van Hassan II bepaalde de plaatsing op de ranglijst: deze moskee is qua grootte de derde ter wereld. Máár met de hoogste minaret; 200 meter. Hassan II was de grootvader van M6, zoals de huidige koning Mohamed VI liefkozend wordt genoemd en drukte zijn stempel op het land. Hij regeerde van 1961 tot zijn plotselinge dood in 1991. Nadat hij verschillende keren aan aanslagen ontsnapte, heerste hij vanaf de jaren '80 met harde hand. En net als andere groten der aarde liet hij een 'één der mooiste gebouwen ter wereld' achter, aldus de folder. Het is inderdaad een imposant gebouw,  deels gebouwd boven de zee. Gedurende 6 jaar (1987-1993) is hieraan gewerkt door 2500 arbeiders en 10.000 vaklieden. Zij hebben de moskee voorzien van het allerfraaiste traditionele Marokkaanse ambachtswerk uit de rijke arabo-andalusische traditie, zoals houtsnijwerk, tegelwerk en gesneden stucwerk. Traditie in combinatie met de modernste technieken vertelt de gids. In Engels, Spaans, Duits of Frans -vergis je niet van groep, dan wordt de toch al niet goedlachse man zeer kortaf- over de deuren van titanium, die naar boven openschuiven, over het giga-schuifdak dat net als de Amsterdam Arena open kan als het binnen te benauwd wordt en de kroonluchters uit Murano. Samen met het Carara-marmer in de gebedsnis het enige materiaal dat niet uit Marokko afkomstig is. Nationaliteit van architect en aannemer: Frans. In de ruimtes onder de moskee staan fraai afgewerkte fonteinen voor de rituele reiniging. De hammam is klaar maar nog steeds niet in gebruik. De 20.000 m2 in de moskee zelf biedt ruimte aan 25.000 gelovigen, op het terras naast de moskee bidden tijdens de ramadan nog eens 80.000 mensen.

Wat niet in de folder wordt vermeld, is het aantal arbeiders dat het leven liet tijdens de bouw, de huizen die voor de bouw werden afgebroken en de 'vrijwillige' bijdrage die alle Marokkanen -ook die in het buitenland- moesten betalen voor de realisatie van het gebouw. Dat alles ter meerdere eer en glorie van de koning en natuurlijk Allah.

Aid 3

Nee dit arme schaap dwars op de brommer heeft het offerfeest waarschijnlijk niet overleefd......net als veel soortgenoten. Het grote - of offerfeest, Aid el Kbir,  is het belangrijkste religieuze moment van het jaar en staat bol van de tradities en gebruiken. Elk jaar aan het eind van de Haj, de bedevaart naar Mekka,worden deze op precies dezelfde manier worden uitgevoerd. Het is bij uitstek een familiegebeuren en grijpt terug op het verhaal van Abraham die door God op de proef wordt gesteld en zijn zoon Isaac moet  offeren. Als Abraham hier toe bereid is, heeft God genade en mag Abraham een schaap offeren in plaats van zijn zoon. Dit verhaal staat ook in de Koran, die gebaseerd is op de Thora en de Bijbel, alleen hebben Abraham en Isaac hier andere namen; Ibrahim en Ismail.

Het officiële startsein voor het ritueel slachten wordt gegeven door een imam die een schaap de keel doorsnijdt. Op tv zet M6, de koning, het mes op de keel van een schaap. Het arme beest ligt stevig in de houtgreep van imams en andere, in smetteloos witte djellahbas geklede, mannen. Daarna ondergaan ook de schapen in de rest van het land hetzelfde lot. In talloze huishoudens is het werken geblazen.  Wie geen zin heeft in bloederig en vies werk, huurt een slager in. Zelf zet je dan alleen héél even het mes op de keel van het schaap, de slager doet de rest. Slagers draaien overuren, ook in de supermarkt. De dag na Aid laten mensen hun schaap in stukken zagen. In een boodschappenkarretje wordt het geslachte en gevilde, maar nog hele schaap, bebloed en wel  naar binnen gereden, waar het onder de zaag gaat en daarna in stukken thuis de vriezer in kan.

In veel gezinnen wordt één schaap geslacht, à ongeveer 2500-3000dh. Van dit schaap is slechts 1/3 voor de familie zelf, 1/3 gaat naar vrienden en 1/3 naar de armen. Vroeger was dit voor velen het enige moment van het jaar waarop vlees gegeten werd. Nu veel Marokkanen zich toch meer kunnen veroorloven , worden er ook suggesties gedaan via bv whatapp en facebook om het geld dat ieder jaar voor de schapen wordt betaald, aan opvang voor ongehuwde moeders te besteden. Voor iedereen hier aan meedoet, zullen er nog letterlijk heel wat koppen rollen ben ik bang.

In het gezin waar wij al een paar jaar te gast zijn, wordt per gezinshoofd een schaap geslacht, en al voor het tweede jaar een koe. Vader is namelijk diabeet en mag geen schaap eten. Aan het slachten de schapen zijn we inmiddels gewend. Het scheelt ook dat deze familie op het platteland woont en de dieren al een tijdje verzorgt. Meer dan het slachten zelf, hebben we moeite met het transport vóór het feest. En hoewel het soms ook lachwekkende taferelen oplevert, 'n schaap op de brommer mét helm op, word je niet vrolijk van het zien van een schaap dat op zijn zij in de volle zon op de bagagedrager van een grand taxi is gebonden. Ondanks al dit dierenleed spreekt de saamhorigheid die we in het gezin zien ons erg aan. Direct na het slachten komt de hele familie in touw. Van grootouders tot de kleinste peuter, iedereen doet iets. Kop roosteren, darmen schoonmaken, poten afkrabben. Sommige kinderen knabbelen aan een oor! Zorgvuldig wordt het beest ontleed en alles, maar dan ook álles wordt verwerkt. En in een vaste volgorde gegeten. De eerste dag worden brochettes van de lever gegeten. Omwikkeld met reepjes buikvet zodat het vlees niet te droog is liggen de spiezen op een houtskoolvuurtje te bakken. Het gewone vlees is nog te vers om te eten en hangt met een touw aan een stevige balk in de schaduw. De kop met inhoud komt de volgende dag op tafel enz enz. De rest gaat de vriezer in. Hoe men dit vroeger deed weet ik niet....,

Omdat dit het grootste feest van het jaar is, vindt er ook een soort volksverhuizing plaats. Vanuit de steden trekken veel mensen naar hun 'bled' waar ze het feest in familiekring vieren. Veel winkels zijn gedurende één of twee weken gesloten. Sowieso is er de eerste dagen na Aid geen slager op poelier open; gebrek aan klandizie. Het slagers-straatje in het centrum van El Jadida ligt er dan ook verlaten bij. Even geen vlees aan de haken vóór de winkels, geen schapenkoppen op de rooster of in de pan, en even geen indringende geuren die de neus prikkelen!

inchallah!

In Casablanca is de tram een heel goed transportmiddel, snel en goedkoop (6 dh per rit). Maar hoewel lijnen 3 en 4 nu ook worden aangelegd, komt de tram niet overal waar je wezen wil. In dat geval neem je dus een petit taxi. En word je geconfronteerd met het vaak ondoorgrondelijke Marokkaanse systeem. Want voor alle auto's geldt de regel dat je een veiligheidsriem moet dragen. Maar handhaving is niet het sterkste punt hier, en regels zijn er om uitzonderingen op te maken. Petit taxi's vallen in de laatste categorie; zij hebben een ontheffing en dus hoef je geen riem te dragen ook al hangt hij naast je. Sterker nog, als je hem wél omdoet riskeer je een ruzie met de chauffeur. Dat overkwam mij. Ik maakte nietsvermoedend aanstalten mijn riem om te doen, waarop de bestuurder heftig protesteerde; nergens voor nodig. Hij kende de wijk namelijk op z'n duimpje. Had ik dan geen vertrouwen in zijn rijkunsten? Ik dacht hem te sussen met een diplomatiek antwoord. Dat ik echt niet aan zijn rijkunsten twijfelde, maar dat er ook anderen op de weg rijden die misschien minder goed opletten dan hij. Maar ook dat was onzin, want had ik dan ook geen vertrouwen in Allah. Als die wil dat we veilig aankomen, dan komen we veilig aan, inchallah. Dus was de keuze simpel: óf uitstappen en een andere taxi zoeken, óf maar op Allah vertrouwen. Ik deed het laatste, en we kwamen, hamdullah, veilig op de plek van bestemming. Allah was ons goed gezind!

electriciteit en ergernis

Ik had geen lange rijen verwacht bij de RADEEJ, het Reseau Administratif d'Electricité El Jadida. Dacht dat iedereen zijn geld besteedt aan Aid en de rentrée scolaire, volgende week, maar blijkbaar zijn er ook nog mensen die geld hebben om hun elektriciteitsrekening te betalen.

Dit bonnetje representeert veel ergernis, lange wachtrijen maar uiteindelijk ook berusting. Bij aankomst zie je t al aankomen: een mannetje achter de balie geeft je een nummertje voor 'payement'. Nummer 97, snel kijken hoeveel wachtenden voor me zijn. Vandaag had ik pech, van de zes kassa's waren er maar twee open (soms drie, nooit meer). En op de schermpjes boven de loketten zie ik nummer 69.....Wachten dus. Gelukkig valt er genoeg te zien want je ziet heel veel verschillende mensen langskomen. Mannen in mooie djellabah's, mannen in korte broek, mannen met n winterjas aan (buiten is het 29 graden), mannen met en zonder baarden. Vrouwen in djellabah, vrouwen met n kindje op de rug, (veel) vrouwen met en (een enkeling) zonder hoofddoek. Tegenwoordig hoef ik alleen maar in de rij te staan en niet meer maand-in maand-uit bij madame-la-responsable op de eerste verdieping en monsieur-le-directeur achter een foute afschrijving aan te gaan. Dat probleem met automatische afschrijving is na anderhalf jaar eindelijk geregeld. Die internetbetaling hebben we ook maar teruggedraaid!  Dan maar eens per maand een uur in de rij!

Aid 2

Aid komt dichterbij, dus wie nog geen schaap heeft gekocht, doet er goed aan één van de soeks te bezoeken. Of via internet zijn schaap te bestellen, want ook deze markt is gemoderniseerd. Het laatste weekend vóór Aid, gaan we op zoek naar échte schapen. Eerdere jaren werden ze op allerlei open veldjes in woonwijken te koop aangeboden. Nu rijden we rond, maar al wat we zien is stalletjes met hooi,(voor het schaap dat op het dakterras zijn trieste lot afwacht) houtskool (om de hele koppen en de brochettes met lever te roosteren) en messen, angstaanjagende bijlen, touwen en plastic zakken (voor de vriezer). Bij navraag blijkt dat het echte werk zich afspeelt op de lege velden bij het station. En ja, waar anders alleen wat taxi's passagiers van en naar de trein brengen, staan nu de auto's naast elkaar geparkeerd. We sluiten aan en lopen langs vrachtwagens volgeladen met houtskool. 

Het valt ons al op dat er veel 'bewakers' rondlopen en even later worden we door twee agenten aangesproken. Ze maken ons duidelijk dat het nemen van foto's niet is toegestaan. Eerst houden we ons van de domme, maar dit is toch wel gek, dus ik kan niet nalaten mijn mening te geven. Als mensen zelf toestemming geven is er toch niks mis? Maar ook de agent laat zich niet zo makkelijk afschepen en haalt twee 'getuigen 'erbij. Hij vraagt twee mannen die toevallig langslopen of ze op de foto zouden willen. Allebei reageren wat verbaasd maar ontkennend. Toch laat ik me de mooie plaatjes niet zomaar ontzeggen en laat nogmaals weten dat we eerst toestemming vragen. En ja, dan komt de aap uit de mouw: als er iets gebeurt moeten we niet bij hen komen klagen. Geen zin in extra werk dus. Onzin blijkt, want als we vragen om foto's te mogen maken, gaan de mannen juist extra rechtop zitten en roepen me zowaar terug als er iemand niet op de foto staat.  

Het is wel triest, deze schapen, zeker als ze op twee poten naar de auto of de driewiel-pick-up worden gebracht. Of erger; op het bagagerek van een taxi, liggend op zn zij in de volle zon. En dan weet je dat ze nog driehoog het huis door moeten, de trap op naar het dakterras, waar ze nog een paar nachten doorbrengen tot het vrijdag is. Twee andere schapen worden op een paardenkar geladen. Als ik vraag of ik van dit pittoreske beeld een foto mag nemen vindt de 'bestuurder' het prima, maar één van de vrouwen is zo assertief om geld te vragen. Ik laat weten dat het dan niet hoeft, maar de bestuurder dringt aan dat ik de foto wel kan maken. Dus komt de paardenkar op de foto, mét schapen maar zónder de vrouw, die doet consequent een stapje terug.