tu garde la boutique

Naar de souk om dadels en gemalen kokosnoot te kopen voor een taart. De notenman  is altijd vol belangstelling voor onze -toch best wel versleten- fietsen, en hij gooit vaak n visje uit wat we er mee doen als we hier weggaan. Na wat over-en-weer-gepraat geef ik mijn boodschappen door. Een kilo dadels en een beetje gemalen kokos.Heeft hij dat ook? Machi muchkil, geen probleem. Ok, de dadels zitten in de zak. Nu de kokos. Hoeveel ik wil, n halve kilo? Zoveel? 250 gram is genoeg. De verkoper komt zijn winkel uit, zegt tegen mij : 'jij past op de winkel' en loopt weg.  Zo gaat het hier vaak. Zelf verkoopt hij geen gemalen kokos. Dus dan haalt hij dat bij de buurman. En ondertussen neemt de klant de honneurs waar. Even later komt hij terug, mét de kokos. Helaas voor hem heb ik niets kunnen verkopen in de tussentijd ! 

teveel ....

Maandagochtend. Ik loop de 'tabac' binnen om Tel Quel, het wekelijkse opninieblad te kopen. Als ik weer buiten kom, rijdt een rode renault Clio langs. Erin zitten twee jonge meiden. Erg tevreden met zichzelf en hun leventje zo te zien. Haren los in de wind, zwaar opgemaakt, muziek hard aan. Ze zingen mee en maken een filmpje met de telefoon, alsof ze filmsterren zijn.  Op een paar meter van mijn fiets zit een meneer in rolstoelfiets. Vijf meter verderop zit een vrouw op de stoep en nog een paar meter verder een oud vrouwtje met dikke brilleglazen. De eerste vrouw spreekt me aan: 'medem' (madame) Ze willen alle drie 'n dirham of twee. Die krijgen ze. Dan pak ik gauw mijn fiets en rijd weg, naar huis. Want soms wordt het me emotioneel allemaal even teveel. Vooral als je net vrienden uit Nederland hebt uitgezwaaid na een fijn weekend samen. De contrasten, mensen die je bedanken omdat je ze 2 of 3 dirham geeft.  De politieke spelletjes. Het zal nooit wennen. We zijn dan ook extra dankbaar dat wij in staat zijn af en toe een retourtje Nederland te kunnen boeken.... 

Journées Patrimoine El Jadida 2018

Ook in 2018 openen verschillende monumenten in El Jadida hun deur tijdens de Journées Patrimoine. Helaas  loopt de organisatie niet echt op rolletjes, en is het circuit beperkt tot de Cité Portugaise, maar uiteindelijk telt het resultaat! Vooral op vrijdag is het rondleiden een feestje! Dan komen schoolklassen voor een 'visite guidée'. Privé scholen met leerlingen die nooit van hun leven één stap in de Cité Portugaise hebben gezet, maar ook leerlingen van een 'ecole publique' die zelf in de Cité wonen, maar de pareltjes ervan nooit hebben kunnen bewonderen. En zo komen ze aangelopen, achter elkaar strak in het gelid, in rijen van twee of wat losser, afhankelijk van de school. We vertellen over de Portugezen, hoe die het fort hebben gebouwd en later uitgebreid door de dikke verdedigngsmuren rond de stad te bouwen. Ze horen over de cisterne die eerst als wapenopslag werd gebruikt, voordat het een wateropslag werd én ze klimmen boven op het dakterras, dat één keer per jaar open is. Ze leren hoe bijzonder het leven hier was in de 19e eeuw, toen moslims, joden en christenen vredig naast en met elkaar in de Cité Portugaise woonden. Op de poster zijn niet voor niets drie gebouwen uitgelicht: de Portugese kerk, de moskee en de Spaanse kerk, nu hotel. De synagoges zijn helaas verdwenen of bouwvallig. Natuurlijk mogen de kinderen verschillende gebouwen van binnen bezoeken. De Portugese kerk uit de 16e eeuw die nu dienst doet als theater. De statige riad van de Pacha, nu bewoond door een fransman die zijn huis genereus openstelt. De Spaanse Iglesia, nu een mooi gerestaureerd hotel met torentje. Voorla de kerkklok die op de begane grond is neergezet, maakt indruk. En als de vergelijking wordt gemaakt met de oproep tot het gebed van de moslims, is de kerk opeens niet meer zo vreemd. Natuurlijk gaan we de cisterne binnen, de meest gefotografeerde plek van El Jadida. En nu maar hopen dat de kinderen het verhaal doorvertellen aan hun ouders zodat die hun vooroordelen zullen bijstellen. Want helaas wordt de Cité Portugaise door veel mensen nog steeds gezien als een gevaarlijke volkswijk die je maar beter kunt mijden! 

Eerbetoon aan een een sterk staaltje stedebouw; de Habous

Donderdagavond, een taxiritje van station Oasis in Casablanca naar de Mahkama (oude rechtbank) in  de wijk habous. De taxichauffeur vertelt me enthousiast hoe oud de wijk wel niet is. Uit zestien - of zeventienhonderd; héél oud! En zo wordt het beeld dat sommige Casaoui van hun stad hebben bevestigd. Voor hen is de Habous ééuwenoud, Véél ouder dan de oude medina bij de haven. En dat terwijl de wijk ontworpen werd door Franse architecten en werd voltooid in de jaren '50 van de vorige eeuw! Natuurlijk, de architectuur bedriegt, want de oude medina's van Fes en Rabat hebben als inspiratiebron gediend. De mensen met wie ik de Mahkama binnenlopen weten beter. Zij komen net als ik voor de- lang verwachte- presentatie van het boek van Ghislaine Meffre over deze wijk. Meffre is geboren en getogen in Casablanca en kleindochter van architect Edmond Brion, die zich samen met zijn collega en vriend Auguste Cadet  bezighield met de ontwerpplannen. Als het franse protectoraat in 1912 wordt geinstalleerd, is het de bedoeling dat er in een tiental steden een 'ville nouvelle' wordt gebouwd, volgens de nieuwste Europese normen. De medina blijft voorbehouden aan de moslims want men is van mening dat de gebruiken van de twee bevolkingsgroepen moeilijk zijn te verenigen. In een officieel rapport schrijft architect Laprade : 'les femmes musulmane n'ont que les terrasses des leurs maisons pour se devoiler et vivre à la lumière. ...toute fenetre ayant vue sur les terasses et cours est donc interdit.' Het moderne leven van de Europeaan speelt zich af in de 'Ville Nouvelle'. Maar als de uitbreiding van de haven meer werk en meer arbeiders aantrekt, komen ook Marokkanen uit het binnenland naar Casablanca. En natuurlijk is het niet de bedoeling dat die allemaal de groot opgezette boulevards gaan 'vervuilen' met hun ezels en kamelen. Dus wordt al snel het plan opgevat om een nieuwe medina te bouwen aan de rand van de stad. Om te voorkomen dat de nieuwe bewoners zich teveel ontheemd zullen voelen, wordt deze wijk opgezet als een oude medina. Met dit verschil dat de voorzieningen wél modern zijn. riolering, electriciteit en stromend water. Deze combinatie van 'oud' en modern blijkt geslaagd. Zo geslaagd dat de bewoners voor wie de wijk eigenlijk bedoeld is, al gauw plaats zullen maken voor meer gefortuneerde mensen die ook vanuit het binnenland naar de stad trekken. Kooplui uit Fes en Marrakesh strijken neer in de Habous. En ik geef ze geen ongelijk, want de wijk is een oase van rust, met de kleine straten, de pleintjes en de pittoreske doorkijkjes. Niet voor niks is het één van de trekpleisters van Casablanca, dat écht oude monumenten ontbeert. Zeer terecht dus dat er nu honderd jaar later eindelijk een boek is gewijd aan dit bijzondere stedebouwkundig project. 

Natuurlijk begint de presentatie niet op het aangekondigde uur. Dus dat geeft me de tijd om van het architectonische vakmanschap van de rechtbank te genieten, een glas thee met koekje te nemen en met bekenden van Casamémoire bij te kletsen. Zo'n anderhalf uur later komen de BoBo's binnen en begint de ceremonie. Na de gebruikelijke speeches krijg een bewoner met zijn pleidooi voor een museum in de Mahkama een groot applaus. Want hier raakt hij een gevoelig snaar; Casablanca kent -naast drie privé-musea -niet één museum dat gefinancierd is door de staat of de gemeente. Maar het meeste werd ik geraakt toen  de vaklieden die een bijdrage aan de Mahkama hebben geleverd.werden  geëerd. Hun zonen krijgen elk een boek overhandigd, een mooi gebaar. Natuurlijk kan ik niet nalaten het boek te kopen en Ghislaine is zo vriendelijk op de eerste bladzijde een klein persoonlijk woordje te schrijven. Zo voel ik me via de kleindochter een héél klein beetje verbonden met de architecten!