Boete !

http://www.lepetitjournalmarocain.com/2017/12/15

Via een nieuwssite krijg ik een opmerkelijk bericht binnen! Het is dat het december is, anders zou ik geloven dat het om een 1-april grap gaat. De overheid heeft namelijk besloten om iedereen die de straat oversteekt zonder dat op een zebrapad te doen, een boete van 25 dh te geven. Prima om de verkeersveiligheid te bevorderen, maar als je ziet welke grove overtredingen er worden begaan zonder dat er enige boete aan vast zit, dan is de balans wel zoek. Misschien een makkelijke manier om aan geld te komen? Ik moet de eerste Marokkaan die bewust een zebrapad opzoekt om over te steken namelijk nog tegenkomen! Een soortgelijke reactie van iemand op een forum: al een automobilist gezien die stopt voor een voetganger die op een zebrapad de straat oversteekt? 

De la pluie , enfin!!

Een paar dagen geleden lag de put voor ons huis open: mannen zijn bezig het riool schoon te maken. Ze anticiperen op het weerbericht voor de komende dagen. Nieuwssites geven het lang verwachte bericht: 'de la pluie a partir de mercredi 29 novembre 18 heures jusqu' au jeudi 14 heures'. Na een droge periode van bijna zeven !! maanden, komt eindelijk een beetje regen. En die is letterlijk broodnodig! Het land is afhankelijk van de landbouw; zonder regen geen brood en couscous. Afgelopen vrijdagochtend hoorden we de imam. Anders is die nooit zo vroeg in de weer. Bij navraag blijkt dat er in het hele land gebeden werd om regen, ook in Rabat , waar de kroonprins een speciale dienst bijwoonde. Of dit ertoe heeft bijgedragen dat de regen nu met bakken uit de lucht komt ? Wat wel zeker is dat het schoonmaken van het riool voor onze deur niet afdoende is: de straat staat blank. Ook bij vrienden voor de deur verandert de straat al snel in een zwembad en als ik door de kleine straatjes naar de marché central rijd, moet ik door een diepe plas-oeps, dieper dan ik dacht!- en komt het water over de drempel de auto binnen. Hier is de riolering duidelijk ook niet schoongemaakt. En zo komen door de regen ieder jaar weer lacunes in het onderhoud van wegen en riolering  bovendrijven. Maar ondanks alle ongemak in de steden, zijn de mensen ook blij, want het regent!

Onverwachte ontmoeting met een prijswinnaar!

http://maroc-diplomatique.net/prix-grand-atlas-decerne-a-asma-lamrabet-ouvrage-islam-femmes-questions-fachent/

Een uitstapje naar Rabat met logés betekent steevast een bezoekje aan de Kasbah des Ouaidyas, waar de stad is ontstaan. En in deze pittoreske omgeving met de blauw-witte geschilderde huizen kruist een bekende ons pad. Het is Hicham Houdaifa, schrijver en journalist- links op de foto-, die een paar weken geleden een 'prix speciale' van de Grand Prix Atlas heeft ontvangen. Ondanks deze prijs is het geen vetpot voor de schrijver; hij opent een plastic tas met daarin de labels van de Grand Prix Atlas die hij persoonlijk om zijn boeken doet in de verschillende winkels. Hij hoopt zo meer publiek te trekken. Ons hoeft hij niet meer te overtuigen, wij zijn al fan. In oktober was hij te gast op het Institut Francais waar hij zijn boek 'Extremisme religieux, plongée dans le milieu radicaux au Maroc' presenteerde. Vorig jaar maakte hij al grote indruk op ons met zijn onderzoek naar de beroerde arbeidsomstandigheden van seizoensarbeiders.  Deze keer duikt hij in de wereld van het radicalisme in Marokko. Hicham is een journalist die probeert te begrijpen wat de mensen beweegt. Hij observeert en baseert zich op zijn eigen bevindingen. Hij laat het aan de lezer over om te oordelen. Via het levensverhaal van een jongen die als 15-jarige naar Afghanistan is vertrokken en weer naar Marokko is teruggekeerd probeert hij de opkomst van het radicalisme te ontrafelen. Hij is als toehoorder aanwezig bij de faculteit voor 'etudes islamiques' van een universiteit in Casablanca. Hij heeft lef en vertelt het verhaal dat verteld moet worden, helder en gebaseerd op feiten. Ook als het een verhaal is waar je niet vrolijk van wordt. Zelf blijft Hicham optimistisch over de toekomst, al is het is een kwestie van lange adem. De leraar die de discussie leidt geeft ons hoop. Hij brengt zijn leerlingen het grootste goed dat je kunt leren bij: zelfstandig en kritisch leren denken. In Marokko tot niet zo heel lang geleden niet echt gebruikelijk. De leerlingen hangen aandachtig aan zijn lippen en lachen wat verlegen als we hen na afloop zeggen dat zij de toekomst van het land zullen zijn. Als het aan hun glimlach ligt zal het wel goed komen!

zoete kus wordt bittere pil

Terwijl in Nederland onthullingen over de '#metoo' berichten van Jelle Brandt Corstius- ja, we konden gisteren met de nodige onderbrekingen 'Pauw' zien.- elkaar opvolgen, haalt in Marokko (weer eens) een kus van twee tieners het nieuws. (site van 360.ma  30/10/2017)  Deze keer zijn het twee scholieren uit Meknes, die in de laatste klas van het 'lycee' zitten, in juni hun eindexamen Bac Science (VWO) gaan doen en dus rond de 17 jaar zijn. Ze zijn door een docent betrapt op stiekem zoenen in een lokaal. Het meisje is van school gestuurd, zij zou ongedisciplineerd zijn.  En de jongen dan, zou je denken. Jawel, de jongen is bestraft met een overplaatsing naar een andere locatie. Twee leerlingen met hun diploma bijna op zak en toekomstplannen. Die misschien volgend jaar in Fes, Casablanca of Rabat een kamertje op een studentencampus gaan huren en op zichzelf gaan wonen. Net als overal komen reacties uit alle ideologische windstreken. Sommige docenten vinden dat de straf fors is in vergelijking met straffen voor ander ongewenst gedrag zoals geweld en bedreiging. Een docente uit Salé vindt dat haar collega uit Meknes wel wat overhaast is opgetreden, ze zou zelf eerst met het stelletje praten, en het meisje (?) apart nemen om haar aan te spreken op haar onzedelijk gedrag, eventueel met haar ouders erbij. Volgens het weekblad Telquel van 31 oktober is het van school sturen alleen gerechtvaardigd in extreme gevallen zoals geweld. In andere gevallen geldt een straf die het algemeen belang dient. Vooralsnog dienen de ouders van het meisje een verzoek in bii de direction regionale de l' education zodat ze toch examen kan doen. 

Gelukkig nieuwjaar 1439!

Nee dit is geen Sinterklaas-strooigoed dat voortijdig in de winkel ligt, maar snoepgoed ter gelegenheid van achoura, de tiende (achra in het marokkaans) dag van de eerste maand van het nieuwe jaar. De tafel bij de bakker waar normaal gesproken de koekjes staan, is omgetoverd tot één grote snoeptafel. Amandelen, gedroogd fruit, koekjes en beschilderde terracotta trommels zijn uitgestald. In de islamitische jaartelling is het nieuwe jaar al begonnen! De eerste maand heet 'Muharram' en op eerste dag herdenkt men het vertrek van  Mohammed en zijn volgelingen uit de stad Mekka naar Medina in het jaar 622. In Marokko overheerst de Soenitische stroming en daarin herdenkt men tien dagen later tijdens achoura de bevrijding van de profeet Mousa-Mozes- uit de handen van de Egyptische farao. Kinderen krijgen cadeautjes en snoepgoed, volwassenen vasten overdag. De maaltijd bestaat uit couscous met de staart van het schaap dat tijdens het offerfeest is geslacht. Mozes' tocht door de Rode Zee wordt nagebootst door elkaar nat te gooien.  Verder zijn er ook gebruiken met een pre-islamitische achtergrond. Al 10 dagen horen we rotjes knallen en lopen kinderen rond met hun terracotta trommeltjes, tokkelen een beetje en vragen n dirham. Het doet me een beetje denken aan hoe wij vroeger Driekoningen vierden. Maar er wordt geen liedje gezongen en ook verder gaat de vergelijking niet op. Want als we op zondagochtend vis gaan kopen bij de marché central smeult op straat nog het vuurtje van in brand gestoken autobanden en dat is te ruiken ook! Van de gardien de voitures horen we dat er gisterenavond een behoorlijk feestje is geweest. De politie heeft wel 40 autobanden weggehaald van de plek. Het wegdek is versmolten met het rubber van de banden en de bladeren van de ficusbomen aan de rand van het trottoir zijn deels verschroeid. Nu begrijpen we waarom niet iedereen dit 'heidense' gebruik kan waarderen. 

Italiaanse wisseltruc op de Marche Central

In Casablanca aan de Boulevard Mohamed V ligt de Marché Central, één van de marktgebouwen die tijdens het protectoraat (1912-1956) door de Fransen is gebouwd. Het terrein net buiten de oude medina werd eerst in 1915 gebruikt voor de Expo Franco-Marocain, om investeerders te zoeken die geld wilden steken in de nieuwe stad. De eerste Wereldoorlog verhinderde namelijk  investeringen van staatswege en het door Frankrijk beschermde- protectoraat, géén kolonie- Marokko moest een moderne staat worden. Europese investeerders zagen wel brood in de havenstad in opkomst. Zo kwam geld beschikbaar voor de Ville Nouvelle. De boulevard was vanaf 1917 één van de belangrijkste verkeersaders van de stad. Verschillende gebouwen van algemeen nut zijn indertijd vanuit de medina hier naartoe verhuisd: banken, postkantoor, hotel, en dus ook een nieuw marktgebouw. Het rechthoekige gebouw telt 8 ingangen, op de foto is de hoofdingang te zien. Links daarvan zijn bogen te zien die een galerij vormen, met daaronder winkels. Deze galerijen vormen een karakteristiek element van de boulevard en werden destijds bewust gepland. De plaatsing van de diverse koopwaar wordt bepaald door de heersende ideeën  rond 1900. Men was als de dood voor epidemieën en de architecten die zich over de Ville Nouvelle bogen, stonden bekend als 'hygienistes'. Bederfelijke waar zoals vis en vlees werd én wordt op marmeren tafels uitgestald in de centrale deel van de markt, waar ventilatie en water uit fonteinen de bacteriën moeten weren. Daarbuiten liggen groenten en fruit.Er zijn ambitieuze plannen om de markt te restylen in een soort Mercat de la Boqueria zoals in Barcelona. Maar wie wordt dan je publiek? En welke eisen stel je dan aan de restaurantjes? Gelukkig is het nog niet zover.

https://www.tripadvisor.be/LocationPhotoDirectLink-g293732-d3823365-i89285589-Marche_Central-Casablanca_Grand_Casablanca_Region.html

Afgezien van wat antiekwinkeltjes, is de oude opstelling grotendeels nog intact. In het centrale deel zitten volumineuze vrouwen achter hun koopwaar: oesters uit Dakhla. Ze hebben het meteen in de gaten als toeristen een foto willen maken en maken duidelijk kenbaar dat ze er niet voor niets zitten. Tegenover deze vrouwen torenen visboeren hoog boven hun waar uit. Verse vis ligt uitgestald: haai, tonijn, rouget, sardines, verse ansjovis. Ook schaal-en  schelpdieren liggen te wachten op kopers. Als blijkt dat je werkelijk wil kopen, komen er snel 2 of 3 man/vrouw om je heen staan. 'Grillade, madame?' Aan de andere kant van de muur kun je namelijk je vis laten bereiden zodat die een half uur later op je bordje ligt. Restaurant is een groot woord voor de tegen-elkaar-geschoven-tafeltjes, en de servetten-van-glad-papier-dat-niets-opneemt, maar de service is snel en effectief en de vis vers. Door-de-weeks komen hier de zakenlui en bankmedewerkers uit het centrum lunchen. Op zondag is er plaats voor. dagjesmensen zoals wij. Ook wij kopen onze vis, slaan de opdringerige restauranthouders met moeite van ons af en nemen plaats bij degene waar de meeste tafels bezet zijn, altijd n goed teken. Een van de obers is een jongen met syndroom van Down, mooi om te zien hoe hij meedraait en zijn werk met plezier doet. We nemen plaats naast een ouder echtpaar, italianen blijkt. Ze hebben een fles cola besteld, vreemde combi met vis. Maar als ze ons ook een slokje aanbieden, blijkt dat we ons hebben vergist in hun keuze, want uit de colafles wordt wijn geschonken! De twee hebben heel slim een fles cola besteld, die in hun boodschappentas gestopt en verwisseld voor een colafles met rode wijn die ze meenamen van huis! Zo genieten wij met elkaar al gniffelend van een glaasje rode wijn. Als onze Italiaanse buren klaar zijn met eten  rekenen ze af: het grillen van de vis, een paella, salade en één fles cola !

religieus prestigeproject

Zelfs vanuit de lucht is dit gebouw niet te missen (met dank aan Transavia). Aan de rand van de oude medina van Casablanca, wedijvert de Hassan II moskee met die van Mekka en Medina in Saoudi-Arabië. De politiek correcte 'bescheidenheid', van Hassan II bepaalde de plaatsing op de ranglijst: deze moskee is qua grootte de derde ter wereld. Máár met de hoogste minaret; 200 meter. Hassan II was de grootvader van M6, zoals de huidige koning Mohamed VI liefkozend wordt genoemd en drukte zijn stempel op het land. Hij regeerde van 1961 tot zijn plotselinge dood in 1991. Nadat hij verschillende keren aan aanslagen ontsnapte, heerste hij vanaf de jaren '80 met harde hand. En net als andere groten der aarde liet hij een 'één der mooiste gebouwen ter wereld' achter, aldus de folder. Het is inderdaad een imposant gebouw,  deels gebouwd boven de zee. Gedurende 6 jaar (1987-1993) is hieraan gewerkt door 2500 arbeiders en 10.000 vaklieden. Zij hebben de moskee voorzien van het allerfraaiste traditionele Marokkaanse ambachtswerk uit de rijke arabo-andalusische traditie, zoals houtsnijwerk, tegelwerk en gesneden stucwerk. Traditie in combinatie met de modernste technieken vertelt de gids. In Engels, Spaans, Duits of Frans -vergis je niet van groep, dan wordt de toch al niet goedlachse man zeer kortaf- over de deuren van titanium, die naar boven openschuiven, over het giga-schuifdak dat net als de Amsterdam Arena open kan als het binnen te benauwd wordt en de kroonluchters uit Murano. Samen met het Carara-marmer in de gebedsnis het enige materiaal dat niet uit Marokko afkomstig is. Nationaliteit van architect en aannemer: Frans. In de ruimtes onder de moskee staan fraai afgewerkte fonteinen voor de rituele reiniging. De hammam is klaar maar nog steeds niet in gebruik. De 20.000 m2 in de moskee zelf biedt ruimte aan 25.000 gelovigen, op het terras naast de moskee bidden tijdens de ramadan nog eens 80.000 mensen.

Wat niet in de folder wordt vermeld, is het aantal arbeiders dat het leven liet tijdens de bouw, de huizen die voor de bouw werden afgebroken en de 'vrijwillige' bijdrage die alle Marokkanen -ook die in het buitenland- moesten betalen voor de realisatie van het gebouw. Dat alles ter meerdere eer en glorie van de koning en natuurlijk Allah.

Aid 3

Nee dit arme schaap dwars op de brommer heeft het offerfeest waarschijnlijk niet overleefd......net als veel soortgenoten. Het grote - of offerfeest, Aid el Kbir,  is het belangrijkste religieuze moment van het jaar en staat bol van de tradities en gebruiken. Elk jaar aan het eind van de Haj, de bedevaart naar Mekka,worden deze op precies dezelfde manier worden uitgevoerd. Het is bij uitstek een familiegebeuren en grijpt terug op het verhaal van Abraham die door God op de proef wordt gesteld en zijn zoon Isaac moet  offeren. Als Abraham hier toe bereid is, heeft God genade en mag Abraham een schaap offeren in plaats van zijn zoon. Dit verhaal staat ook in de Koran, die gebaseerd is op de Thora en de Bijbel, alleen hebben Abraham en Isaac hier andere namen; Ibrahim en Ismail.

Het officiële startsein voor het ritueel slachten wordt gegeven door een imam die een schaap de keel doorsnijdt. Op tv zet M6, de koning, het mes op de keel van een schaap. Het arme beest ligt stevig in de houtgreep van imams en andere, in smetteloos witte djellahbas geklede, mannen. Daarna ondergaan ook de schapen in de rest van het land hetzelfde lot. In talloze huishoudens is het werken geblazen.  Wie geen zin heeft in bloederig en vies werk, huurt een slager in. Zelf zet je dan alleen héél even het mes op de keel van het schaap, de slager doet de rest. Slagers draaien overuren, ook in de supermarkt. De dag na Aid laten mensen hun schaap in stukken zagen. In een boodschappenkarretje wordt het geslachte en gevilde, maar nog hele schaap, bebloed en wel  naar binnen gereden, waar het onder de zaag gaat en daarna in stukken thuis de vriezer in kan.

In veel gezinnen wordt één schaap geslacht, à ongeveer 2500-3000dh. Van dit schaap is slechts 1/3 voor de familie zelf, 1/3 gaat naar vrienden en 1/3 naar de armen. Vroeger was dit voor velen het enige moment van het jaar waarop vlees gegeten werd. Nu veel Marokkanen zich toch meer kunnen veroorloven , worden er ook suggesties gedaan via bv whatapp en facebook om het geld dat ieder jaar voor de schapen wordt betaald, aan opvang voor ongehuwde moeders te besteden. Voor iedereen hier aan meedoet, zullen er nog letterlijk heel wat koppen rollen ben ik bang.

In het gezin waar wij al een paar jaar te gast zijn, wordt per gezinshoofd een schaap geslacht, en al voor het tweede jaar een koe. Vader is namelijk diabeet en mag geen schaap eten. Aan het slachten de schapen zijn we inmiddels gewend. Het scheelt ook dat deze familie op het platteland woont en de dieren al een tijdje verzorgt. Meer dan het slachten zelf, hebben we moeite met het transport vóór het feest. En hoewel het soms ook lachwekkende taferelen oplevert, 'n schaap op de brommer mét helm op, word je niet vrolijk van het zien van een schaap dat op zijn zij in de volle zon op de bagagedrager van een grand taxi is gebonden. Ondanks al dit dierenleed spreekt de saamhorigheid die we in het gezin zien ons erg aan. Direct na het slachten komt de hele familie in touw. Van grootouders tot de kleinste peuter, iedereen doet iets. Kop roosteren, darmen schoonmaken, poten afkrabben. Sommige kinderen knabbelen aan een oor! Zorgvuldig wordt het beest ontleed en alles, maar dan ook álles wordt verwerkt. En in een vaste volgorde gegeten. De eerste dag worden brochettes van de lever gegeten. Omwikkeld met reepjes buikvet zodat het vlees niet te droog is liggen de spiezen op een houtskoolvuurtje te bakken. Het gewone vlees is nog te vers om te eten en hangt met een touw aan een stevige balk in de schaduw. De kop met inhoud komt de volgende dag op tafel enz enz. De rest gaat de vriezer in. Hoe men dit vroeger deed weet ik niet....,

Omdat dit het grootste feest van het jaar is, vindt er ook een soort volksverhuizing plaats. Vanuit de steden trekken veel mensen naar hun 'bled' waar ze het feest in familiekring vieren. Veel winkels zijn gedurende één of twee weken gesloten. Sowieso is er de eerste dagen na Aid geen slager op poelier open; gebrek aan klandizie. Het slagers-straatje in het centrum van El Jadida ligt er dan ook verlaten bij. Even geen vlees aan de haken vóór de winkels, geen schapenkoppen op de rooster of in de pan, en even geen indringende geuren die de neus prikkelen!

inchallah!

In Casablanca is de tram een heel goed transportmiddel, snel en goedkoop (6 dh per rit). Maar hoewel lijnen 3 en 4 nu ook worden aangelegd, komt de tram niet overal waar je wezen wil. In dat geval neem je dus een petit taxi. En word je geconfronteerd met het vaak ondoorgrondelijke Marokkaanse systeem. Want voor alle auto's geldt de regel dat je een veiligheidsriem moet dragen. Maar handhaving is niet het sterkste punt hier, en regels zijn er om uitzonderingen op te maken. Petit taxi's vallen in de laatste categorie; zij hebben een ontheffing en dus hoef je geen riem te dragen ook al hangt hij naast je. Sterker nog, als je hem wél omdoet riskeer je een ruzie met de chauffeur. Dat overkwam mij. Ik maakte nietsvermoedend aanstalten mijn riem om te doen, waarop de bestuurder heftig protesteerde; nergens voor nodig. Hij kende de wijk namelijk op z'n duimpje. Had ik dan geen vertrouwen in zijn rijkunsten? Ik dacht hem te sussen met een diplomatiek antwoord. Dat ik echt niet aan zijn rijkunsten twijfelde, maar dat er ook anderen op de weg rijden die misschien minder goed opletten dan hij. Maar ook dat was onzin, want had ik dan ook geen vertrouwen in Allah. Als die wil dat we veilig aankomen, dan komen we veilig aan, inchallah. Dus was de keuze simpel: óf uitstappen en een andere taxi zoeken, óf maar op Allah vertrouwen. Ik deed het laatste, en we kwamen, hamdullah, veilig op de plek van bestemming. Allah was ons goed gezind!

electriciteit en ergernis

Ik had geen lange rijen verwacht bij de RADEEJ, het Reseau Administratif d'Electricité El Jadida. Dacht dat iedereen zijn geld besteedt aan Aid en de rentrée scolaire, volgende week, maar blijkbaar zijn er ook nog mensen die geld hebben om hun elektriciteitsrekening te betalen.

Dit bonnetje representeert veel ergernis, lange wachtrijen maar uiteindelijk ook berusting. Bij aankomst zie je t al aankomen: een mannetje achter de balie geeft je een nummertje voor 'payement'. Nummer 97, snel kijken hoeveel wachtenden voor me zijn. Vandaag had ik pech, van de zes kassa's waren er maar twee open (soms drie, nooit meer). En op de schermpjes boven de loketten zie ik nummer 69.....Wachten dus. Gelukkig valt er genoeg te zien want je ziet heel veel verschillende mensen langskomen. Mannen in mooie djellabah's, mannen in korte broek, mannen met n winterjas aan (buiten is het 29 graden), mannen met en zonder baarden. Vrouwen in djellabah, vrouwen met n kindje op de rug, (veel) vrouwen met en (een enkeling) zonder hoofddoek. Tegenwoordig hoef ik alleen maar in de rij te staan en niet meer maand-in maand-uit bij madame-la-responsable op de eerste verdieping en monsieur-le-directeur achter een foute afschrijving aan te gaan. Dat probleem met automatische afschrijving is na anderhalf jaar eindelijk geregeld. Die internetbetaling hebben we ook maar teruggedraaid!  Dan maar eens per maand een uur in de rij!

Aid 2

Aid komt dichterbij, dus wie nog geen schaap heeft gekocht, doet er goed aan één van de soeks te bezoeken. Of via internet zijn schaap te bestellen, want ook deze markt is gemoderniseerd. Het laatste weekend vóór Aid, gaan we op zoek naar échte schapen. Eerdere jaren werden ze op allerlei open veldjes in woonwijken te koop aangeboden. Nu rijden we rond, maar al wat we zien is stalletjes met hooi,(voor het schaap dat op het dakterras zijn trieste lot afwacht) houtskool (om de hele koppen en de brochettes met lever te roosteren) en messen, angstaanjagende bijlen, touwen en plastic zakken (voor de vriezer). Bij navraag blijkt dat het echte werk zich afspeelt op de lege velden bij het station. En ja, waar anders alleen wat taxi's passagiers van en naar de trein brengen, staan nu de auto's naast elkaar geparkeerd. We sluiten aan en lopen langs vrachtwagens volgeladen met houtskool. 

Het valt ons al op dat er veel 'bewakers' rondlopen en even later worden we door twee agenten aangesproken. Ze maken ons duidelijk dat het nemen van foto's niet is toegestaan. Eerst houden we ons van de domme, maar dit is toch wel gek, dus ik kan niet nalaten mijn mening te geven. Als mensen zelf toestemming geven is er toch niks mis? Maar ook de agent laat zich niet zo makkelijk afschepen en haalt twee 'getuigen 'erbij. Hij vraagt twee mannen die toevallig langslopen of ze op de foto zouden willen. Allebei reageren wat verbaasd maar ontkennend. Toch laat ik me de mooie plaatjes niet zomaar ontzeggen en laat nogmaals weten dat we eerst toestemming vragen. En ja, dan komt de aap uit de mouw: als er iets gebeurt moeten we niet bij hen komen klagen. Geen zin in extra werk dus. Onzin blijkt, want als we vragen om foto's te mogen maken, gaan de mannen juist extra rechtop zitten en roepen me zowaar terug als er iemand niet op de foto staat.  

Het is wel triest, deze schapen, zeker als ze op twee poten naar de auto of de driewiel-pick-up worden gebracht. Of erger; op het bagagerek van een taxi, liggend op zn zij in de volle zon. En dan weet je dat ze nog driehoog het huis door moeten, de trap op naar het dakterras, waar ze nog een paar nachten doorbrengen tot het vrijdag is. Twee andere schapen worden op een paardenkar geladen. Als ik vraag of ik van dit pittoreske beeld een foto mag nemen vindt de 'bestuurder' het prima, maar één van de vrouwen is zo assertief om geld te vragen. Ik laat weten dat het dan niet hoeft, maar de bestuurder dringt aan dat ik de foto wel kan maken. Dus komt de paardenkar op de foto, mét schapen maar zónder de vrouw, die doet consequent een stapje terug. 

Aid- el-Adha

Het is officieel: de datum van Aid -el- Adha , het offerfeest is vastgesteld door het ministerie van religieuze zaken, de habous. Veel mensen dachten dat het feest op zaterdag zou vallen, dezelfde dag als het begin van de Ramadan. Maar dit jaar dus op 1 september. Aid Mubarak! De voorbereidingen kunnen beginnen!

En die voorbereidingen kosten veel dirhams! Dat Aid dit jaar samenvalt met het begin van het schooljaar, is voor velen een probleem. En daar spelen de banken op in, zoals deze reclame. De tekst is wat ingewikkeld, maar de plaatjes maken veel duidelijk voor analfabeten zoals ik. Te zien zijn een schaap en de 'cartable' die staat voor de 'rentree scolaire'. Want ook dat is een kostbare business. Zelfs de publieke scholen verplichten hun leerlingen achterlijk veel classeurs, schriften etc te kopen.Dus krijgen ambtenaren hun salaris eerder uitbetaald en kunnen mensen op Etiennes werk een voorschot aanvragen. En anders: lenen dus maar, al begreep ik altijd dat geld lenen tegen rente 'haram', verboden, is voor moslims. Maar waarschijnlijk is dit een van de banken die handelt volgens de islamitische  en niet volgens de westerse principes. 

Portugal in El Jadida en Tanger

Soms is er weinig voor nodig om je dag aangenaam te maken. Vandaag was zo'n dag. Al langer nieuwsgierig naar de fabricage van Portugese cementtegels, met die mooie motieven in allerlei kleuren, trok ik de stoute schoenen aan en stapte binnen bij een magazijn op de Boulevard Mohamed V. Er hingen inderdaad tegels aan de muur, maar er was niemand te bekennen. Nadat ik een aantal keer 'Salaam Aleikoum ' had geroepen, kwam er een man vanachter een houten schot.tevoorschijn. Toen hij doorhad dat ik echt interesse toonde in zijn vak, wilde hij me graag het fabricageproces laten zien. Alleen niet in het echt, want het is vakantie. En als hij maar niet op de foto hoefde, dus beloofde ik zijn hoofd niet te fotograferen.  Hij liet de koperen mal zien, waarmee de motieven aangebracht worden.

Eerst worden de verschillende vakjes in de mal gevuld met verf, daaroverheen gaat dan een mengsel van zand en cement, (bij duurdere tegels ook vermengd met marmerpoeder). Dit mengsel wordt onder een pers gelegd en aangedrukt. Trots liet hij het embleem op de pers zien: echt Frans, uit 1926.

Een dag later worden de tegels in een waterbad gedompeld, en daarna te drogen gezet in een rek. Echt ambachtelijk werk, dat ik later op youtube precies zo in werking zag. In Tanger, waar we een weekend waren, ontdekten we zelfs de speld in de hooiberg: de fabriek (werkplaats) waar tegels worden gemaakt die in Parijs voor veel geld worden verkocht. (Deze werkplaats ligt overigens tegenover de fabriek van Klaas Puul, waar Nederlandse garnalen worden gepeld en weer op transport gaan naar de Nederlandse visboer!) De tegels met exclusieve motieven die je op de gelikte sites ziet staan worden hier gefabriceerd en in dozen verpakt. De kopers die in Parijs hun tegelvloer uitzoeken hebben vast geen vermoeden met welke eenvoudige middelen deze tegels door deskundige vaklieden worden gemaakt!

Gardien 007

Hoewel in Casablanca en Rabat steeds meer 'horodateurs', parkeermeters verschijnen, betalen we in El Jadida het parkeergeld nog aan de 'gardien de voitures'. En gelukkig bestaan deze half-informele banen nog, zodat er weer wat monden gevoed kunnen worden. Mannen en een enkele vrouw in fluoriserende hesjes, huren een x aantal meter stoeprand van de gemeente en krijgen in ruil daarvoor 2 of 3 dirham per geparkeerde auto, ( fietsen zijn 3 dh want zijn makkelijker te stelen) ongeacht de parkeertijd. Gezien het aantal demonstraties de laatste tijd, betalen ze veel geld voor hun strekkende meters. Maar dat terzijde. Als het druk is en er eigenlijk geen plek meer is, kun je je auto parkeren en je sleutels achterlaten, zodat de parkeerwacht de auto kan verplaatsen om een ander te laten vertrekken. De eerste (en enige) keer dat ik dat deed, heb ik in sneltreinvaart mijn boodschappen gedaan......De gardien is niet alleen gardien, maar ook autowasser: 'lavage madame?' voor 20 dh. En, sommigen hebben een extra taak als informant van de politie. Een soort geheim agent dus. Want iedere wijk heeft zijn informanten, vaak gardiens of bewakers van gebouwen ie alles zien en horen  en dit doorgeven aan de mokaddem. En mocht je dus iets op je kerfstok hebben, dan komt het terecht bij de kaid, die verantwoordelijk is voor een deel van de stad. Zo moest ik voor een nieuwe verblijfsvergunning een stempel bij de kaid halen, die eerst informatie inwon bij de mokaddem. Erg omslachtig allemaal, maar aan de andere kant zorgt dit systeem er kennelijk ook voor dat in Marokko mensen met foute bedoelingen snel worden opgespoord. En mocht dat niet zo zijn, dan geeft deze gardien met zijn parasolhoedje en Interpolis, glashelder-hesje ons alle vertrouwen dat, wát er ook gebeurt, het goed zal komen!

Kwartetten op zn Marokkaans

Hoewel het spelen van gezelschapsspelletjes niet echt in het Marokkaanse DNA zit, ligt er in de boekwinkel in Casablanca één spel dat mijn aandacht trekt. Het is het 'jeu des 7 familles marocaines'. Een soort kwartet, maar dan met 7 groepen van 6 kaarten,  die je moet verzamelen. De groepen bestaan uit families: grootouders, ouders, zoon en dochter,afkomstig uit verschillende regio's of steden. Natuurlijk zijn het stereotype beelden , maar desalniettemin geven ze een beeld van de sociale indeling van de maatschappij. Zo geven naam en streek van afkomst al meteen een beeld van je plaats op de sociale ladder. Heet je Alaoui, Tazi, Bennani of Sebti, dan behoor je tot de bekende families die eeuwen geleden de dienst uitmaakten en is de kans groot dat jij of een familielid nu een hoge post bekleedt in de 'administration' of het bedrijfsleven. Het is ook heel gebruikelijk om te zeggen:  ik kom uit Fes, of uit Rissini. Dat betekent niet dat je daar eerst zelf hebt gewoond maar dat je wortels daar liggen. 

De afbeeldingen van het spel versterken het stereotype beeld. Zo is de familie Amazighi afgebeeld tegen een achtergrond van bergen, het is de Berberbevolking uit de Rif en het Atlasgebergte. De figuren dragen sobere kleding, en hebben eenvoudige attributen zoals een rieten mand en strohoed. Een groot verschil met de familie Fassi, (uit Fes) die is geplaatst in een paleisachtige omgeving. Dit refereert aan het culturele en spirituele centrum dat Fes was van de 14e tot de 17e eeuw. De figuren staan tegen een rijk gedecoreerde achtergrond van mozaïk en weelderige tuinen. De kleding is al even weelderig, rijk en traditioneel, maar de dames zijn afgebeeld zonder hoofddoek. Veel Fassi's zijn begin 20e eeuw naar de kustplaatsen Rabat en Casablanca verhuisd, om daar handel te voeren met Europa. De wijk Habous in Casablanca, die begin 20e eeuw gebouwd werd maar qua architectuur doet denken aan de medina van Fes was erg in trek. Maar daarover een andere keer meer.

Dan is er de famillie Sahraoui, de beroemde 'hommes en bleu', naar de blauwgekleurde kleding die ze dragen. Zij staan in een landschap van zandduinen, compleet met kamelen en tent. De Sahara strekt zich uit van de Atlantische kust tot de Algerijnse grens en wee je gebeente als je het deel dat elders de Westelijke Sahara wordt genoemd, niet tot Marokkaans grondgebied rekent. Ook de familie Soussi komt uit het zuiden, uit de buurt van Agadir. Ze staan bekend om hun handelsgeest, wat te zien is aan de tekeningen: op de achtergrond zijn verpakkingsdozen opgeslagen. Veel van hen drijven winkeltjes in de grote steden. Blijven over: de familie Larbi uit Marrakesh, en 2 families anders dan de anderen. De familie Yahudi representeert de joden in Marokko.Ze zijn al eeuwenlang aanwezig en vaak ambachtsmensen of grote denkers. Op de speelkaarten staan ze afgebeeld in een juwelierszaak. De laatste groep is de familie Mouhajir. zij staan voor de groep MRE, ofwel Marocain Resident à l Etranger. Deze groep van ongeveer 4,5 miljoen mensen brengen veel geld in het laadje van hun thuisland. Ze vallen op door hun westerse kleding. Op de kaarten hebben vooral de vader en de zoon zich duidelijk aangepast aan de Parijse omgeving, maar blijven door hun grote zonnebril en kapsel toch onmiskenbaar Marokkaans! 

Droom en harde werkelijkheid

Op de fiets naar de markt, een (bijna) dagelijks tochtje. Deze keer stop ik om te kijken naar de plastic vloermatten, te koop in alle soorten en maten. Voor veel mensen een onderdeel van hun huisraad in plaats van de rietmatten die vroeger werden gebruikt. Zoals overal zit de winkelier op n krukje en het is warm, dus hij staat me vanaf zijn plekje in de schaduw te woord. 20 dh per m2, breedte van 1m tot  2,5m. Dan loop ik langs de buurman met dezelfde koopwaar, die me natuurlijk ook heeft gezien. 'Madame, entre' zegt hij vanaf een ander plekje in de schaduw. Waar ik naar binnen moet is me een raadsel want alles staat buiten opgesteld! Zelfs met een temperatuur van rond de 30 graden is de man gehuld in een wollen djellabah en draagt hij een voetbalsjaal om zijn nek. Ik vraag of hij t niet warm heeft, maar dat valt blijkbaar mee. Naast hem zit een jongen van rond de 18 jaar, die vraagt waar ik vandaan kom. Algauw kom ik er achter waarom hij deze vraag stelt. Hij zoekt werk en denkt dat dat in Nederland of Frankrijk of desnoods in de Oekraïne makkelijker te krijgen is. . Deze jongen is in tegenstelling tot zijn grootvader, die ongetwijfeld naar school ging in de periode dat de Fransen het hier voor t zeggen hadden, de Franse taal niet machtig. Hij is één van de ontelbare jongeren die in het huidige Marokko geen enkele kans heeft op werk. Met alleen een baccalaureat van het waardeloze openbaar onderwijs, geen kruiwagens om ergens binnen te komen en geen geld om zelf een zaakje te starten  Deze jongen maakt me triest en boos tegelijk. Triest omdat ik niets voor hem kan betekenen, alleen vertellen dat je Nederland niet inkomt zonder werk en een visum. En dat in El Jadida ten minste de zon schijnt. En boos, omdat er toch echt iets zal moeten veranderen om deze generatie niet te verliezen, aan criminaliteit of erger. Op weg naar huis word ik ingehaald door dikke auto's met een kenteken uit Frankrijk, Italië en een enkele Nederlander. De droom van de jongen op het krukje, te leven als deze Marokkanen uit Europa op vakantie in El Jadida.

Fantasia in Moulay Abdellah!

Een keer per jaar, in augustus verandert het normaal zo slaperige plaatsje Moulay Abdellah, op 10 km van El Jadida, in een mierenhoop. Zó moeten middeleeuwse jaarmarkten er hebben uitgezien! Gedurende één week vindt hier eén van de grootste 'moussems' van Marokko plaats. Geloof het of niet, (Etienne gelooft t niet!) maar volgens de media worden 21.000 tenten opgezet om alle mensen te herbergen.  Hét spektakel is de fantasia, of beter Tbourida, een race met paarden op een groot soort voetbalveld.

In de lengte van het veld rennen de paarden en hun ruiters, allebei mooi uitgedost, naar de eindstreep met het doel daar als team gelijktijdig te stoppen en te schieten. Het team dat gelijkertijd de schoten lost, wordt beloond met tromgeroffel en blaasmuziek door een orkestje van oude mannen. Bij een hele goede team-prestatie óf een equipe uit de regio, worden de ruiters en paarden getrakteerd op het karakteristieke ge-youyouyóu van vrouwen. Aan weerszijden van het veld zijn tribunes, maar als je het privilege hebt om in de VIP-tent op de kopse kant van het veld te zitten, komen de paarden op je af stormen, een indrukwekkend gezicht! Het spektakel is niet geheel zonder risico; gisteren waren we getuige van meerdere valpartijen. En niets is natuurlijk zo vernederend als langs de tribune te moeten strompelen op zoek naar je paard. Maar gelukkig zitten de meeste ruiters vol trots te paard, soms jongens van een jaar of 12, en een enkele vrouw, die een extra applaus krijgen. 

Derb Omar

Een van de buurten van Casablanca waar je ogen tekort komt is Derb Omar, om de hoek van de Boulevard Mohamed V. Als je iets zoekt en het is hier niet te koop, dan vind je het nergens in Marokko. De Rue de Strasbourg (zo voelen we ons weer thuis!) is één grote overslagplaats waar alles op straat wordt uitgestald om het daarna weer op vrachtwagens te laden en op te stapelen tot je er écht niet meer bij kunt komen.  Bovendien stallen allerlei -illegale- verkopers hun waar uit, variërend van schalen voor couscous tot speelgoedautootjes en een paar zeefjes voor de gootsteen.

Een van mijn favoriete 'kissariats'- allemaal winkeltjes bij elkaar in een overdekte doorgang of pleintje-,  is kissariat Zitounia, de olijf. En hoewel de naam anders doet vermoeden, wordt hier alles, maar dan ook álles van versiersels voor de djellabah verkocht. Kraaltjes, roesjes, geborduurde banden in alle kleuren van de regenboog en vooral veel goud en zilver voor bruiloften en partijen. Een winkelier bij wie ik wel eens flosjes heb gekocht herkent me en vindt het geen probleem als ik een foto maak van zijn koopwaar. Over smaak valt niet te twisten, maar ik word helemaal vrolijk als ik hier rondloop! 

Picasso in Rabat

'MMVI est une volonté royale' staat op de site. En 's Konings wil is wet. Dus viert het Musee Mohamed VI, het eerste 'musée d'art moderne et contemporain' in Marokko, haar tweede verjaardag. Het ruim opgezette gebouw, met de allure van paleizen van de grote dynastieën, biedt plaats aan grote namen op internationaal niveau.  Grace à Sa Majesté, kunnen we nu dus ook in Marokko genieten van moderne kunst: Picasso en eerder al Giacometti. En ook al moet je ervoor naar Rabat, genieten deed ik wel deze week! Een prima overzicht van de verschillende periodes uit het leven en werken van Picasso, georganiseerd in samenwerking met het Musée Picasso in Parijs. Schilderijen, prenten, tekeningen, keramiek en sculpturen waren ruim opgesteld in de verschillende ruimten. Het publiek was zeer divers; de schoolklassen van de foto waren net vertrokken  (zo te oordelen aan de kleding en de luxe-bussen één van de rijke privéscholen) maar er liepen lachende vrouwen, een meneer die zeer serieus op het aantal naakten zat te puzzelen bij een tekening en een jongetje dat aandachtig de tentoongestelde werken bestudeerde. Het lag op mijn lippen om hem te vragen wat hij ervan vond, maar dat vond ik toch te vrijpostig.

Bij een volgend bezoek aan Rabat staat het vernieuwde archeologische museum op het programma. Hier staat de kop van Juba, de Berberkoning die trouwde met de dochter van Marcus Antonius en Cleopatra.

Algen, rood goud uit de zee

Zondagmiddag, tijd voor een rustig wandelingetje richting Cité Portugaise en wie weet, een sapje bij Karim. Maar zover zullen we niet komen, want onderweg is zoveel vertier dat we zullen blijven steken ter hoogte van de haven. Het begint al bij ons voor de deur; een opstootje, in ieder geval staat er een hele groep jongens en mannen op straat. Wij  willen natuurlijk weten wat er aan de hand is. En we worden op onze wenken bediend want bij de auto van de Sureté Nationale die het middelpunt van het opstootje is, gaat de achterbak open en onder gejuich wordt iemand -n dief?- afgevoerd. Nu kunnen we zonder problemen ons wandelingetje vervolgen. Het is juli en op en rond het strand is veel volk op de been. Met de stroom mee kuieren we over de boulevard. Dan zien we bij de haven vrachtwagens vol met algen vertrekken. Dat komt goed uit want we wilden dit fenomeen al eerder van dichtbij bestuderen. Algen worden hier gevist ten behoeve van de farmaceutische industrie en zijn veel geld waard.

Eerst lopen we naar de kant van de visafslag. In provisorische restaurantjes (tafeltjes onder een gespannen zeildoek) zitten mensen te eten. Wij glibberen tussen de ingewanden en de vissenkoppen naar de kade en bekijken daar hoe de algen in netten bijeengebonden, vanuit bootjes op vrachtwagens worden geladen. Die passeren volgeladen een weegbrug en vertrekken naar kopers die de algen drogen en klaarmaken voor de verkoop. Aan de andere kant van de haven zien we veel meer bedrijvigheid, dus lopen we om en nemen een andere ingang. Hier heerst een andere sfeer, meer gespannen en opgejaagd. Ook hier worden de algen vanuit de bootjes overgeladen, maar alles gebeurt in veel hoger tempo, meer opgewonden. Vrouwen en kinderen rennen heen en weer en rapen restjes algen op van de grond. elke kilo betekent weer wat geld om te eten.We maken zo onopvallend mogelijk wat foto's. Toch niet onopvallend genoeg want al gauw hoor ik:  "Madame" vanuit een busje van de Sureté Nationale. Gehoorzaam loop ik terug en vriendelijk begroet ik de politieman in burger achter het stuur: "Salaam Aleikum, labess"? Hij groet even vriendelijk terug, maar wil toch graag weten wat ik hier doe en of ik in Jdida woon. Geen idee waar hij naar toe wil. Gaat hij zeggen dat we geen foto's mogen maken? Havens zijn vaak strategisch gebied en daar zijn pottenkijkers niet gewenst. Als ik zeg dat ik bekend ben en hier woon, laat hij zijn ondervraging voor wat het is, maar waarschuwt: "faites attention"! Hebben we de sfeer dus toch goed aangevoeld! Even keuvel ik met hem over de prijs van de algen, (8 dh voor 1 kg natte en 20? voor droge) dan kijk ik verder.  Dan, nog geen 5 minuten later, krijgt de agent gelijk en is t raak! Onderaan de helling waar mannen de algen in netten vanuit de bootjes op hun schouders nemen, belaagt een vrouw plotseling een man, trekt het net open en graait er algen uit. Iedereen roept en gilt door elkaar en uiteindelijk gooit de vrouw haar buit in het water. Totaal  buiten zichzelf van woede, slaat ze om zich heen. Ze pakt de broek van de grote maar beduuste man vast en even later staat die in zijn blote billen.Wij zoeken dekking achter een eetstalletje. Naast ons staan 5 agenten die ook een stap achteruit doen. Totdat de vrouw blijkbaar een grens overschrijdt. Dan stappen de agenten  op haar af en wordt ze in een hangar geduwd waar ze verder gaat met tieren en schelden, geholpen door haar vriendinnen die haar van buitenaf moed toeschreeuwen. Wij hebben onze portie gehad, je weet nooit hoe zulke dingen hier aflopen en gaan stilletjes weer naar buiten. Langs het strand kuieren we terug naar huis, onderweg nog mooie plaatjes schietend van kleurrijke djellabahs en kinderen die van een opblaasglijbaan roetsjen.

Rondleidingen in Casanegra

Gedurende het jaar vertoont het Institut Francais El Jadida elke woensdagavond een film. Vaak Frans-) Marokkaanse films, die meestal behoorlijk hard zijn. Deze week zagen we Casanegra, een klassieker over het harde leven in Casablanca. De film maakte indruk, des te meer omdat hij zich afspeelt op en rond de Boulevard Mohammed V, de boulevard die deel uitmaakt van het circuit waar ik mijn rondleidingen geef.

                                           

Le Maroc vu du ciel , súpermooi!

Op Youtube:  https://www.youtube.com/watch?v=dEnxm6ziod8 is een documentaire te zien over Marokko, gemaakt door Yann Arthus-Bertrand en eerder uitgezonden op France 2. Mooie plaatjes van een mooi land met een mooie natuur!

En dan maar tegelijk een andere uitzending (die wij zelf nog moeten bekijken) : 'du kif dans le Rif', uit de franse serie Thalassa. https://www.youtube.com/watch?v=JXzp0tA94hU

Difaa Hassani El Jadida en de man van 30 miljoen

Jazeker, El Jadida telt mee in het Marokkaanse voetbal. Afgelopen jaar tweede in de nationale competite, in 2013 winnaar van de Coupe du Trône. Helaas zijn niet alle berichten zo positief.....

Bericht van 10 juli 2017: de vice-president van 'onze' voetbalclub DHJ is opgepakt. M.A, eigenaar van een autozaak, (op een steenworp afstand van ons huis) wordt verdacht van fraude en verduisteren van een bedrag van 30 miljoen dirhams! Het zal niet bij deze aanklacht blijven, zo is het vermoeden. Andere slachtoffers zullen zich gesteund voelen om zich te melden, aangezien hun eerdere klachten niet behandeld zijn; de verdachte heeft grote invloed in El Jadida en nauwe banden met de veiligheidsdiensten in de regio. (www.h24info.ma 10 juli 2017)

Er gaat grote anti-corruptiebezem door het land, nadat in Had Soualem (stadje langs de autoroute naar Casablanca) de president de la commune urbaine en een lid van de eerste kamer zijn opgepakt vanwege verdenking van afpersing en corruptie en het bezit van 170 miljoen dirhams waarvan de herkomst niet duidelijk te verklaren is. (le 360.ma 29 juni 2017)

Ramadan mabrouk 3

Tijdens de ramadan is dit een dagelijks tafereel: het kanon bij het strand kondigt het breken van de vasten aan. Militairen komen een kwartier voor tijd met het kanon aanrijden, brengen het in gereedheid terwijl omstanders foto's en selfies nemen en wachten op het verlossende kanonsschot. De militairen laden het kanon, kijken op hun horloge voor de juiste tijd en steken dan de lont aan. Na de knal snelt iedereen naar huis:het ontbijt kan beginnen!
26 juni staat het einde van de Ramadan gepland met Aid el Fitr, het suikerfeest. Al zou het niet de eerste keer zijn dat Marokko een dag langer vast dan de rest van de Islamitische wereld. We zitten niet voor niks in het uiterste westen. 

Hoe Marokkaans wil je t hebben!

De politie in Belgie heeft 6 mensen gearresteerd na de vondst van een grote hoeveelheid cannabis in een container met tajines in de haven van Antwerpen. (Bladna.nl 15/6/2017)

Ramadan Mabrouk 2

Overal krijg je ermee te maken. Op straat, waar je tegen vier uur van je sokken wordt gereden omdat iedereen snel thuis wil zijn. Maar natuurlijk ook in de supermarkt: de Ramadan. Honing, suiker en bloem worden in grote hoeveelheden ingeslagen om alle lekkernijen te kunnen maken. Want de lekkerste dingen eet je thuis, zelfgemaakt. Natuurlijk zijn er mensen die geen zin hebben in alle rompslomp en buitenshuis eten. De meeste mensen eten echter aan een lage ronde tafel thuis, met familie, de tv afgestemd op tv-series die alleen tijdens de ramadan te zien zijn. Huismoeders werken zich drie keer in de rondte om alles op tijd op tafel te krijgen. Want als het kanonschot klinkt liggen de dadels klaar en wordt de soep opgediend.

Deze reclame die bij de kassa van 'Label Vie' hangt, laat het verloop van een willekeurige avond tijdens ramadan goed zien Van 'shour' tot 'ftour'. Van het diner, dat midden in de nacht wordt genuttigd, tot aan het ontbijt dat deze maand niet 's ochtends, maar bij zonsondergang klaar staat. De symbolen in de witte cirkels staan voor het gebed, de moskee? het kanon dat hier het breken van het vasten aankondigt. Dan de 'ftour', die start met een kom harira, thee en zoetigheden. En natuurlijk zorgt Colgate ervoor dat je in de lange dag tussen 'shour' en 'ftour' een frisse adem houdt!

Ramadan mabrouk !

Zomaar een straatbeeld in El Jadida. Over pakweg drie uur zullen deze kommen worden gevuld met harira-soep, waarmee de honger gestild zal worden. Het is een bekend beeld tijdens Ramadan.

Afgelopen zaterdag begon het vasten. Een heel weekend om aan een ander ritme te wennen. Het strand dat op andere vrije dagen druk wordt gebruikt om te sporten ligt er 's ochtends verlaten bij. Geen wonder: veel mensen gaan laat naar bed, slapen kort en gebruiken dus deze eerste dagen om uit te slapen. Zo is de dag en dus het vasten, gelijk minder lang. In het hele land is het ritme aangepast. te beginnen met het invoeren van de 'wintertijd'. De klok is voor één maand teruggezet zodat de dag minder lang duurt. Verder draaien overheidsdiensten een continue-rooster en zijn om 15 uur gesloten. Winkels daarentegen gaan  juist vaak in de middag pas open, zeker als het levensmiddelen betreft. De bakkers breiden hun winkel uit met tenten, waarin allerlei lekkere zoetigheden staan uitgestald. En, groot voordeel, ze zijn tot na middernacht open! 

Mazagan touristique in 1927!

Speurend op het internet naar informatie voor de Journées Patrimoines van El Jadida, stuit ik op dit affiche. Het is een publiciteitsaffiche zoals er rond de jaren '30 veel zijn uitgebracht. Opdrachtgever: Chemin de Fer Paris à Orleans. Het geeft goed weer hoe El Jadida tijdens het franse protectoraat werd gezien: als het Deauville du Maroc (Deauville is een beroemde badplaats aan de Franse kust.)

                      

Linksboven zijn duinen en een bos te zien. Deze duinen bestaan ook nu nog, al worden ze in rap tempo opgeofferd voor (privé)vakantiedorpen en hotels. Het bos bestaat voornamelijk uit Eucalyptusbomen, een soort die oorspronkelijk gebruikt werd voor de drooglegging van moerassen, maar nu vooral hout voor houtskool oplevert en te pas en te onpas wordt aangeplant, Met alle gevolgen van dien, want deze soort slurpt water.

Centraal op het affiche zien we een Europees (lees: Frans) gezin dobberend op een vlot. Op de achtergrond een paar belangrijke attracties van Mazagan, zoals El Jadida toen genoemd werd. In het midden, in zee stekend het casino. Dit was een restaurant, gebouwd omstreeks 1923 gebouwd op pijlers, eerst van hout, later beton. De architect is Emile Duhon, Dat zegt op het eerste gezicht misschien niet veel, maar deze meneer had samen met Marius Boyer,(één van de grote architecten in Casablanca) een bureau en werd naderhand persoonlijk architect van Koning Mohamed V.

Rechts van het Casino is de  Portugese vesting te zien: een van de bastions dat in zee steekt.

In de rechter bovenhoek de tennisbaan. Het is dezelfde baan waar ik elke week 'n balletje sla met Mohamed. Hij vertelde me dat de banen zijn aangelegd in 1927, het jaar waarin ook dit affiche werd gemaakt. En als klap op de vuurpijl is links op de voorgrond de cisterne getekend, hét pronkstuk van de stad. Van de vier attracties: casino, courses hippiques, excursions en fetes nautiques, zijn de eerste twee overgebleven. Het casino, dat oorspronkelijk geen casino was maar een salle de fete, is verplaatst naar het hotel Mazagan, waar het de grootste inkomstenbron is. De paardenrennen vinden elke woensdag plaats op de renbaan, maar zijn 'haram' zondig voor moslims. Wel zonder schuldgevoelens toegankelijk voor moslims is de jaarlijkse Salon du Cheval; de grootste paardensalon in Marokko, bij ons om de hoek! Maar daarover meer in oktober.

De leeuwen van Marokko

Stel je voor; een typisch Marokkaans café: ronde tafeltjes voor twee personen, plastic stoelen met modern netwerkpatroon. De stoelen zijn meestal bezet door mannen die allemaal dezelfde kant op kijken; naar buiten. Behalve tijdens een voetbalwedstrijd. Dan draaien de gasten hun stoel richting het tv-scherm, tenminste als de caféhouder een -illigaal- abonnement heeft op de Arabische sportzender beIn heeft geregeld. Gezien de hoge prijs die hiervoor moet worden betaald, kan niet iedereen zich dit thuis veroorloven. Vaste klanten nemen een 'koffieabonnement' zodat ze tijdens wedstrijden recht te hebben op een zitplaats. Dus zitten de café's nu nog voller dan anders, want Marokko speelt de Coupe d'Afrique. De fans, gehuld in winterjassen, of djellaha's zul je gisteren niet hebben horen klagen over de kou. Want na een aarzelend begin van het toernooi, wisten 'les Lions de l'Atlas' na 13 jaar een plaats in de kwartfinale zeker te stellen door met 1-0 te winnen van de 'Olifanten' uit Cote d'Ivoire. Eén van de Leeuwen is Feyenoorder El Ahmadi. Wij volgen de wedstrijd thuis, maar door constante onderbrekingen en beeld dat blijft hangen, zien we pas later dat 'we' gewonnen hebben. Of eigenlijk hóren we het: toeterende auto's rijden voorbij, jongeren op scooters, pick-upwagentjes met knipperlichten aan, half buitenboord hangend en met vlaggen zwaaiend. In Casablanca schijnt het tot in de late uurtjes onrustig te zijn geweest. Zondag de kwart finale, Misschien moeten wij ook maar een stoeltje reserveren voor het geval 'we' winnen, Incha Allah wordt de euforie van gisteren na zondag nog verlengd,